het Friese land

het Friese land
mooi en weids

1 apr. 2016

PALONIEMI, en zijn brewoners


PALONIEMI ja sen asukkaat / en zijn bewoners (2016, 164 blz.)

Dit boek is op woensdag 23 maart 2016 in de bibliotheek van Lohja gepresenteerd. Het boek is geschreven door Peter Starmans in samenwerking met Henriette van der Woude-Rantalaiho. Het boek kan rechtstreeks bij de auteur besteld en gekocht worden. De kosten zijn dan 20€; 15€ voor het boek en 5€ voor de erbij komende portokosten. Het boek is uitgegeven in twee talen; de eerste helft van het boek is de Finse tekst, vertaald door Antero Helasvuo; dan volgt een katern van 12 bladzijdes met foto's; tenslotte volgt de Nederlandse tekst van Peter Starmans. Het contactadres voor de postbestelling loopt via petrus.starmans@pp.inet.fi.

Kort een idee van de inhoud:

Het gebouw van het landgoed Paloniemi in Lohja is voor Hendrik van Gilse van der Pals ontworpen door Eliel Saarinen en zijn compagnons. In 1914 is het landgoed verkocht; het landhuis zelf is jammergenoeg in 1950 afgebrand.
Hendrik is van Rotterdam via Duitsland naar Sint-Petersburg getrokken, heeft daar de leiding gehad over een fabriek met producten van rubber (laarzen bijvoorbeeld). Na de revolutie in Rusland is het gezin van Sint-Petersburg naar Finland verhuisd; de kinderen van Hendrik, drie zoons en drie dochters, zijn gedeeltelijk in Finland gebleven, gedeeltelijk naar Zwitserland, Zweden en Nederland gegaan.
De nadruk in het eerste gedeelte van dit boek ligt op de stamvader Hendrik en zijn gezin; verder op de oudste zoon Leopold, die componist werd en in Zwitserland ging wonen; vooral ligt de nadruk in het uitgebreide tweede hoofdstuk van het boek op de derde zoon Nikolai, die vermaard dirigent werd en die allerhand relaties had met Nederland. Het laatste korte hoofdstuk gaat over de tweede zoon Max, van wie de nazaten nog steeds in Finland wonen.
En om dat laatste, de relaties tussen Finland en Nederland, ging het de auteur vooral in zijn streven van de laatste tien à vijftien jaar (vooral in samenwerking met Arnold Pieterse), in boeken en artikelen de histortische banden tussen Finland en Nederland te onderzoeken en voor geïnteresseerde lezers in geschrifte vast te leggen.

11 feb. 2016

JORIS LUYENDIJK in HELSINKI




Op 10 februari 2016 waren wij (mijn collega Rogier van de UvH en ondergetekende) uitgenodigd voor een journalistentreffen op de Nederlandse residentie rond Joris Luyendijk. Uiteraard bij gelegenheid van het verschijnen van de Finse vertaling 'Rahan Ruhtinaat', de geldbaronnen, van zijn laatste, veelbesproken en veelgelezen boek. De Nederlandse titel van dit boek over het reilen en zeilen van het financiële centrum Canary Wharf in Londen luidt: 'Dit kan niet waar zijn'. Marja en Jos van de NViF hebben al via facebook op dit boek gewezen en via internet is over de inhoud ervan genoeg te vinden, zodat ik daarover hier verder niet uitweid.

   Het was een zeer levendige bijeenkomst op de residentie, er werd niet alleen gesproken over het in vele talen al vertaalde boek, maar ook bijvoorbeeld over de opgaven van de journalistiek, de taal van journalisten in steeds meer verschillende sociale media, de vorm van aanspreken (u of jij) van lezers of lezeressen, over woordgebruik en beleefdheid in de media en dergelijke.

   De reden, dat ik dit alles hier vermeld, is de volgende: het boek is voor iedereen (want geld is voor allen van levensbelang) een aanrader, in het Nederlands, Engels, Fins of Zweeds. De Finse vertaling van het boek is helder en voor de doorsneelezer/es probleemloos te volgen, het Nederlandse origineel uiteraard ook; al is het onderwerp niet een van de gemakkelijkste (met thema's als: fouten in de structuur van het bankwezen, wetten, amoreel of immoreel gedrag, schuld  van de individuele bankwerker bij panne en zo).

   Joris Luyendijk heeft de gave, zijn taal zo te gebruiken, dat vrijwel iedereen het begrijpen kan. Verder is het boeiende ervan, dat de inhoud niet alleen over de theorie van het bankgebeuren zelf gaat (dat alleen waar nodig en dan helder), maar vooral over opmerkelijke uitspraken van geïnterviewde mensen, die in de Londense bankwereld op allerhand niveaus van hoog tot laag werken; die hem dus (anoniem) allerhand verteld hebben: over de risico's van het bankvak, de onderlinge moeilijkheden binnen de organisatie, de onoverzichtelijkheid en de hierarchie van deze wonderlijke en gevaarlijke bankwereld enz..


   Nogmaals kort gezegd: het boek 'Dit kan niet waar zijn', 'Rahan ruhtinaat', is een aanrader voor eenieder die geïnteresseerd is in de macht en de gevaren van de financiële wereld, niet alleen in Londen, maar globaal gezien.

Met groet,
Pietu

18 okt. 2015

Haagin kuninkaallisen konservatorion nuoriso-orkesteri speelt in de Deutsch Kirche, Helsinki

Zaterdagavond konden we luisteren naar een mooi concert van het Atheneum kamerorkest uit Den Haag, jeugdige studenten van conservatorium in Den Haag..

In de sfeervolle, tamelijk kleine, maar wel redelijk gevulde ruimte van de Deutsche Kirche werden met verve werken van Scandinavische en Nederlandse componisten gespeeld. Als vriendschappelijke confrontatie, maar ook samenklinken van muziek uit twee met elkaar gerelateerde landen.

Jean Sibelius als opening en slot van het geslaagde concert, verder Edvard Grieg uit Noorwegen, Hendrik Andriessen en Tonny Eyk uit Nederland.

Het werd een evenwichtig en klankvol geheel van anderhalf uur spannende muziek, waarbij de romantische klanken van Jean Sibelius (bij de Valse triste zelfs een beetje melancholisch, maar erg mooi gespeeld), de verrassende, variatierijke klanken van Hendrik Andriessen, de stoere klanken van Tonny Eyk (zeer ritmisch en bijna militair strak als bij een mars en dat met alleen maar strijkinstrumenten, heerlijk) en de gevoelige klanken van Edvard Grieg de oren van de luisteraars streelden of ook op een verantwoorde en humane manier plaagden of betrommelden. Een mooi concert dus.

De spelers (en vooral speelsters, want meer dan drie kwart van het team was vrouwelijk) konden er echt wat van! Ze deden ondanks hun jeugd (het betrof immer het jeugdorkest van het Koninklijk conservatorium Den Haag) formidabel hun best en brachten indrukwekkend Europese muziek ten gehore. Vooral de krachtige cello's en de contrabassen imponeerden me, die gaven de stukken een stevige bodem.

De leiding van het orkest had Arjan Tien, een bekende muziekpedagoog en dirigent van Hogeschool Maastricht. Een duidelijke, speelse en levendige concertleider, die een zeer goed contact had met zijn leerlingen voor hem. Van deze directie zal de groep van een veertigtal studenten van de Kc Den Haag de hele tourneeweek door Finland wel hebben genoten.

Wat doet het goed, mooie muziek uit twee met elkaar verwante en toch andersaardige landen zo deskundig en enthousiast te horen vertolken door een stel musici, die hun werk graag en vakkundig verrichten en samen met de boeiende dirigent iets echt en warm in klanken kunnen omzetten. Mijhn pet af voor zoiets!


Met groet, Pietu

31 mrt. 2015

JEAN van IJZENDOORN (1932 - 2015)



Mijn goede vriend Jean van Yzendoorn is er niet meer. Hij was mijn collega als taalleraar en mijn landgenoot. Ook hij was al vele jaren in het buitenland, voornamelijk in Finland. Eenieder heeft zijn/haar herinneringen; ik heb de mijne, verzameld in de tijd dat we elkaar beter en beter leerden kennen, na 1990 dus. Jean was een ervaren talenleraar en vertaler, een fijne collega; daarnaast heeft hij zich nog met veel andere zaken beziggehouden, o.a. met schilderen en tekenen, met inkopen voor de bekende firma Teräs Oy in Vaasa, rautakauppa (ijzerwinkel), met reizen voor zaken en zijn plezier, met activiteiten in Nederlands-Finse verenigingen. Hij hield van opera's, kende vele aria's (vooral uit Italiaanse werken) van binnen en buiten, met tekst, melodie en al.

Jean zouden we een soort Vliegende Hollander kunnen noemen. Hij werd geboren in het aloude Schiedam (jaja, de stad van de Hollandse jenever), woonde tijdens de oorlog in het prachtige en toen relatief rustige Delft, ging in Schiedam naar school, werkte korte tijd in Rotterdam bij het Franse consulaat; over die jeugdtijd heeft Jean me vaak en veel verteld. Hij ging al van jongs af aan regelmatig naar Frankrijk, naar familie, om de taal van dat land helemaal onder de knie te krijgen. En dat kreeg hij en hoe! Jean had een uitgesproken talenknobbel, sprak vloeiend Nederlands, Frans, Spaans, Italiaans, Baskisch en Zweeds, maar kon zich ook in het Duits, Engels en Fins meer dan goed redden. Een waarlijk Vliegende Hollander dus, die op vele plaatsen woonde, die zich overal wel kon redden, maar zich eigenlijk nergens echt thuis voelde en telkens wegwilde.

Een zwervende Europeaan van een vroeg stempel, zou je kunnen zeggen. Toen hij jong was, waren Schiedam en Holland zijn thuishavens, nadat hij als jong student langere tijd in Frankrijk woonde, in het Avignon van Vincent van Gogh bijvoorbeeld, waren Nizza en aansluitend Duinkerken zijn woon- en werkplaatsen. Vandaar ging Jean jonggetrouwd (in Helsinki) naar het zo mooie Stockholm, hij werkte daar als lector een jaar of wat voor een uitgever van toneelwerken, maar trok toen toch uiteindelijk naar Vaasa in Finland, naar het land van zijn vrouw Anna-Liisa en zijn dochters Leila en Nina; en tevens de stad, waar hij als inkoopchef bij Teräs Oy lang werkte en waar hij ook al snel begon taalles te geven; lessen in Frans, Italiaans, Spaans en af en toe ook in het Nederlands. Al snel had de hogeschool van Vaasa interesse voor zijn ervaring en kundigheid en stelde hem aan als taalleraar. Daar heeft hij dan tot in de jaren tachtig gewerkt. En dat met veel succes. De Vaasa-tijd was wel de glanstijd van het leven van Jean. Hij werd gevraagd door de Spaanse ambassade consul voor Spanje te worden in de regio Vaasa, en dat heeft hij na de dood van Franco eind 1977 graag geaccepteerd. Hij deed zijn pr-werk voor Spanje zo goed (door tentoonstellingen te organiseren en een actieve Spaanse vereniging te creëren) dat hij daarvoor hoge koninklijke onderscheidingen heeft ontvangen van koning Juan Carlos.

Eind jaren tachtig is hij in Zuid-Finland komen wonen; hij heeft in Savio en Kerava gewerkt als vertaler van technische teksten en vertegenwoordiger van meerdere firma's. Dáár heb ik nader kennis met hem gemaakt via de Nederlandse Vereniging in Finland, waar ik toen voorzitter van was. Hij deed enthousiast mee in het bestuur en volgde mij later in het bestuur van de Fins-Nederlandse vereniging. Uiteindelijk is hij in de jaren negentig een paar jaar de taalbegaafde toeristische hulp voor klanten van gekochte of gehuurde huizen aan de gouden en zonnige kust van Spanje geweest; daar hij voelde zich erg thuis en in zijn latere verhalen kwam vooral dit werk en deze mooie omgeving telkens weer naar boven in zijn herinnering als een soort utopisch paradijs, waar hij zich echt gelukkig en tevreden voelde.

Toch ging hij om gezinsredenen terug naar Finland, en werkte (ook al was hij toen al gepensioneerd) als vertaler verder, tot het uiteindelijk niet goed meer lukte. Door het ouder-worden, door zijn lichamelijke handicaps, door zijn aftakeling, door zijn verlangen naar meer huiselijkheid en aanhankelijkheid, door zijn heimwee naar menselijk contact? Wie zal het zeggen! Maar de laatste jaren voelde hij zich wel tamelijk vereenzaamd en ongelukkig.

Met Jean heb ik vaak, lang en intensief gepraat in het gastvrije huis en de heerlijke tuin van Irmeli, zijn steun van de laatste twintig jaar; we hadden levendige en opgewekte discussies over Europese geschiedenis, over de Gouden Eeuw van Rembrandt, over het Nederland van toen en nu, over de hem bekende talen; zeker ook over exotische talen als het Baskisch of het Provencaals, talen, die hij perfect beheerste en die hij ook in zijn business-contacten intensief gebruikte. Zeker het Baskisch! Want bij zijn Spaanse 'paradijs' moeten we het politiek felle Baskenland insluiten, dat hij heel vaak bezocht, waar hij veel vrienden had en dat hem inspireerde, verder te gaan. Het waren fijne gesprekken, waarbij wij ons urenlang verbonden voelden en die ons soms zelfs enigszins getroost hebben in het toch af en toe wel wat harde bestaan voor buitenlanders in Finland. Aan die uren denk ik nu met plezier terug en ik weet, dat het juist voor Jean maar ook voor mij moeilijk was, de laatste twee à drie jaar van deze intensieve en inspirerende gesprekken min of meer afstand te moeten doen, het lukte gewoon niet meer, Jean was zijn concentratie kwijt. Het zij zo. Jean, Jaska of Jasper, dank voor alles!
Met groet,
je vriend en collega Peter.

(Kerava, 28.03.2015)

21 jan. 2015

Met Jean Sibelius op reis

Gisteren was ik bij de eerste lezing van de Studia Generalia Sibeliana van de Siba aanwezig. De Sibeliuskenner Markku Hartikainen sprak en discussieerde over 'Sibeliuksen matkat ulkomaille', de reizen van Sibelius naar het buitenland. Het prachtige auditorium van het Musiikkitalo was emmervol met studenten en andere muziekliefhebbers, jong ouder en oud. De lezing was levendig, met goede powerpoint presentatie en (wat me verraste in Finland) met enorm veel vragen tussendoor en achteraf, die puntig en to the point beantwoord werden, zodat het talrijke publiek uiterst tevreden naar huis kon gaan. Die grote groep interessenten, een verrassing toch wel, zelfs in dit jaar, het groots gevierde jubileumjaar, 150 jaar na de geboorte van Janne Sibelius in Hämeenlinna. Een verrassing, bedoel ik ook, vanwege de grote populariteit die deze componist van toch vrij lang geleden nog steeds in Finland geniet. 



Het hele jaar door worden er overal in binnen- en buitenland concerten, tentoonstellingen en lezingen georganiseerd en ik maak me geen zorgen, dat die in doorsnee niet heel erg druk bezocht gaan worden. Dit is ook wel verrassend, omdat wij als nuchtere Hollanders zulke herdenkingen niet zo bijster interessant vinden vaak.

Om een paar voorbeelden te geven van activiteiten tijdens en informatie over dit jubileumjaar. In HS van een paar dagen geleden stond, dat er een brochure is uitgegeven onder de titel 'Sibeliuksen poluilla', in de voetsporen van Sibelius, een brochure, die ook op het internet te downloaden is in het Fins en het Engels. Het gaat (voor toeristen bedoeld, die zich voor deze componist interesseren) over de plaatsen, waar Sibelius gewoond en gewerkt heeft, m.n. over Hämeenlinna, Loviisa, Helsinki, Järvenpää en Tuusula. Mooi uitgegeven en ook als papieren brochure wel te krijgen. Een andere grote activiteit is de tentoonstelling van nu in het Ateneum. Bij het bureau van HS in het Mediatalo heb ik het tijdschrift Teema 6/14 gekocht ('Sibelius, säveltäjänero yllättää yhä', Sibelius, de geniale componist, die ons altijd weer verrast). Het is jammergenoeg alleen maar in het Fins te verkrijgen. Allerhand over Sibelius uiteraard staat erin en verder veel over zijn familie, over Aino zijn vrouw, over de dochters, over de kleinkinderen. Heel interessant. Op de site van de Siba kun je verder allerhand vinden over de vele concerten, lezingen of andere activiteiten rond de componist in Finland, maar ook in het buitenland. Vooral in Engeland en Duitsland wordt Sibelius gewaardeerd en veel gespeeld, in Nederland echter stukken minder. Dat gold ook voor zijn vele reizen, waarvan er (voorzover ik het van Markku Hartikainen begrepen heb) geen een uitdrukkelijk naar Nederland voerde, jammer toch wel. Sibelius ging wel veel en graag naar Berlijn, Wenen, Parijs en Londen, om de belangrijkste plaatsen van zijn talloze reizen (in die tijden van moeizaam verkeer) te noemen. Ook in de USA werd hij vlak voor de Eerste Wereldoorlog op stel en sprong beroemd en is dat ook gebleven tot in de dagen van nu.

Genoeg voor nu. Het is lijkt me de moeite waard eens ergens met deze beroemde Fin kennis te maken, in dit jaar zelfs door het brede aanbod uitbundig en op verle plaatsen overal in Finland. Ik kan je verzekeren, dat het geen teleurstelling oplevert, integendeel, ook al is zijn wat melancholieke en zware muziek (echter niet altijd!) voor ons nuchtere Nederlanders soms wat moeilijk te volgen. Het proberen en proeven is het zeker waard. Sibelius is immers een van de altijd genoemde trits, die vaak model staat voor Finland: Jean Sibelius, maarschalk Mannerheim en Paavo Nurmi. De laatste raakt misschien nu wat meer in de vergetelheid, de eerste twee echter zeker niet. De Finnen zijn en blijven trots op hen. En gelijk hebben ze. 
Met groet, Pietu

8 dec. 2014

HERDENKEN, nou ja ... maar toch ...

Vandaag is het weer zwaar bewolkt en nat, de temperatuur nog steeds boven nul, maar toch had ik vanmorgen de taak, de vlag uit te hangen. Vanwege de geboorterdag van Jean Sibelius op 8 december 1860, Sibelius, die dus volgend jaar na 150 jaar pas uitvoerig herdacht zal worden, maar waarmee nu al via publicaties en boeken uitgebreid en zichtbaar begonnen is. Is dat nuttig? Ik weet het echt niet, maar Sibelius is in ieder geval internationaal gezien een beroemd componist, en zulke hebben wij na misschien Sweelinck uit de 17e eeuw in Nederland  nauwelijks. 

Het was de tweede keer binnen een paar dagen, dat ik als 'vlagman' van mijn woongermeenschap de vlag uit moest hangen. Op 6 december uiteraard ook vanwege de Onafhankelijkheidsdag. En die werd uitbundig herdacht: in Helsinki, in Hämeenlinna, in Finland, in media als krant, tv en internet. De tv stond de hele dag in het teken van de herdenking: het ochtendconcert van de studenten, de echt protestantse dienst in de domkerk, waardig, maar ook wat kleurloos en saai, te officieel. Daarna een interessante documentaire over het Ääninen-meer, waar de Finnen tijdens de Vervolgoorlog waren en tegen de SU gevochten hebben. Die documentaire was van nu, dus ging over wat er uit die barre tijden aan overblijfsels overgebleven zijn en hoe de mensen daar nu over denken. Er was voorts de traditionele film over de Onbekende Soldaat, er was een feestconcert live uit de Muziekhal onder leiding van Hannu Lintu met werken van Jean Sibelius en Esa-Pekka Salonen, met afsluitend de nog steeds indrukwekkende Finlandia van Sibelius. Daarna urenlang de ontvangst en het feest in het net gerenoveerde paleis van de president met handdruk van de 1800 gasten, met modeshow van de fraai geklede dames, met veel lintjes op zwarte pakken, met veel aandacht voor de veteranen van de oorlogen tegen de SU, maar ook voor medewerkers van actief vrijwilligerswerk van nu! Zelfs vele sportkampioenen kregen hun verdiende 'loon'.
     Veel herdenking dus, veel feest met uiteraard ook wat protest, misschien dit alles te vergelijken met de koning(inne)feesten in Nederland, maar die hebben toch meer een volkskarakter. Hier in Finland is het allemaal wat plechtiger, waardiger, serieuzer en toch gemeend oprecht. Wonderlijk eigenlijk, ik weet nog steeds niet, wat ervan te denken, maar zoiets zou in Nederland denk ik onmogelijk zijn, jaar in jaar uit, op dezelfde datum, zoals het sinterklaasfeest, dat er echter al helemaal niet mee te vergelijken is. 
     Tja, wat ervan te denken? Zoals gezegd, ik weet het niet, het is zo anders, een beetje 'primitief' of 'naief' naar onze smaak misschien, maar toch ... wel ontroerend. Dit jaar was als mediaal middelpunt (of mikpunt als u wilt) de oorlogsveteraan Hannes Hynönen van 102 jaar oud aan de beurt, om de harten van de Finnen per tv (en voor sommigen direct) te veroveren, en het is hem nog gelukt ook. Samen met Sofi Oksanen, met wie hij mocht dansen en vooral via zijn sympathie voor Jenni Haukio, de charmante gastvrouwe van deze avond, naast haar man, de glimlachende president Niinistö. Zo deed het feest velen (niet alleen in het paleis, maar ook 'in den lande') goed, en waarom ook niet? 
     
Jean Sibelius wordt in Finland herdacht, in Nederland Vincent van Gogh ook wel, maar er is een verschil. 
     Vincent van Gogh werd pas vele jaren na zijn dood (in armoede en ellende) vanuit de vergetelheid in Nederland een schilder om te vieren en trots op te zijn. Dat is wel vaker gebeurd, maar het klinkt wat wrang ... zo laat, Vincent zelf heeft er echt niks van gemerkt. 
     Jean Sibelius heeft daarentegen zijn lange leven lang (en ook daarna uiteraard) een wezenlijke rol gespeeld in het Finse openbare leven, de mensen zijn en waren altijd trots op hem. 
     De populariteit van nu ligt dus in Nederland en Finland iets anders. Kunstenaars als Sibelius, Gallen-Kallela en nog andere hebben inderdaad een grote rol gespeeld in de zelfstandigheidswording van Finland en dat wordt graag en oprecht herdacht. Waarom ook niet? Datzelfde kun je jammergenoeg niet zeggen van Vincent van Gogh, maar ook niet van Rembrandt of Vermeer, om maar twee anderen te noemen. Ook die hebben veel later hun plaats gevonden in Nederland, maar dan hun plaats als erkend kunstenaar, met wie je pr kunt maken, maar niet als persoon, die voor het land als zodanig belangrijk, want 'populair' was. 

Nou goed, dit zijn maar een paar flitsen, die in mijn hoofd rondspeelden toen ik de vlag op moest hangen. Echt meevieren met de Finnen kan ik uiteraard niet altijd, de hele dag aan de tv heb ik niet gezeten, maar wel heb ik gemerkt, dat deze herdenkingen een grote rol spelen in het Fin zijn van de Finnen.
Met groet, Petrus, alias, Pietu